İran Neyle Ünlüdür?

İran; kadim Pers uygarlığı, Persepolis, İsfahan, Fars şiiri, Fars halıları, Nevruz, safran, Şii İslam, 1979 İslam Devrimi, petrol ve doğalgaz, İran sineması, çöl manzaraları ve Orta Doğu jeopolitiğindeki karmaşık rolüyle dünyaca tanınmaktadır. Uluslararası arenada tarihsel olarak Persia adıyla bilinen İran, kökleri MÖ 550’de kurulan Ahameniş İmparatorluğu’na uzanan, dünyanın en eski ve kesintisiz kültürel kimliklerinden birine sahiptir. Günümüzde ülke; dağlık ve kurak yapısı, etnik çeşitliliği ve 1979 sonrasında kurulan kendine özgü İslam Cumhuriyeti sistemiyle de geniş çevrelerce tanınmaktadır.

1. Kadim Persia ve Ahameniş İmparatorluğu

İran adı modern siyasette tanınmadan çok önce, dünya bu toprakları Persia adıyla tanıyordu. MÖ 6. yüzyılda Büyük Kiros tarafından kurulan Ahameniş İmparatorluğu, antik dünyanın en büyük güçlerinden biri hâline geldi ve en geniş sınırlarına ulaştığında Ege dünyasından İndus Vadisi’ne kadar uzandı. İmparatorluğun önemi yalnızca askerî alanda değildi; yollar, kraliyet yönetimi, vergi sistemleri, anıtsal yapılar, kitabeler ve siyasi bir model aracılığıyla pek çok halkı, dili ve bölgeyi birbirine bağladı. Bu model, sonraki imparatorlukların ölçek ve otorite anlayışını derinden etkiledi.

Bu mirasın en güçlü fiziksel simgesi Persepolis’tir. MÖ 518’de I. Darius tarafından Ahameniş İmparatorluğu’nun törensel başkenti olarak inşa edilmeye başlanan Persepolis; terasları, merdivenleri, sütunlu salonları ve kabartmalı bezemeleriyle imparatorluk düşüncesini taşa işlemiştir. Farklı ülkelerden gelen heyetler, kraliyet alayları, saray törenleri ve uçsuz bucaksız, düzenli bir dünyaya hükmeden hükümdar imgesi bu yapılarda yaşamaya devam etmektedir.

2. Büyük Kiros ve I. Darius

Büyük Kiros, kadim Persia’ya en tanınmış insani yüzü kazandırmıştır. MÖ 6. yüzyılda Ahameniş İmparatorluğu’nu kurarak bölgesel bir Pers krallığını Med, Lidya ve Babil’i bünyesine katan büyük bir güce dönüştürdü. Ünü yalnızca fetihlerden değil, pek çok halk, şehir ve geleneği kapsayan imparatorluk yönetimi anlayışından da kaynaklanmaktadır. Başkenti ve defnedildiği yer olan Pasargad, erken Pers devletçiliğiyle bağlantılı en önemli mekânlardan biri olmayı sürdürmekte; bu nedenle Kiros, Persia’yı dünya tarihinde kalıcı bir yere sahip bir imparatorluğa dönüştüren kurucu hükümdarın simgesi hâline gelmiştir.

I. Darius ise imparatorluğa idari biçimini kazandırmıştır. MÖ 522’de iktidara geldikten sonra merkezi otoriteyi pekiştirmiş, imparatorluğu eyaletlere bölmüş, vergi sistemleri geliştirmiş, yol ağlarını desteklemiş; Persepolis, Sus ve başka yerlerde büyük yapı projeleri hayata geçirmiştir. Özellikle ünlü Bisutun Yazıtı olmak üzere kitabeler aracılığıyla krali iktidarı düzenli, meşru ve ilahi onaydan beslenen bir otorite olarak sunmuştur.

3. Persepolis

Zagros Dağları’nın eteklerinde yer alan Persepolis, kadim Persia düşüncesini taşa dönüştürmektedir. MÖ 518’de I. Darius tarafından kurulan bu yapı, yarı doğal yarı yapay devasa bir teras üzerine Ahameniş İmparatorluğu’nun törensel başkenti olarak inşa edilmiştir. Persepolis, gündelik sokakları ve kalabalık çarşıları olan sıradan bir şehir değil; imparatorluk gücünün sergilendiği bir sahneydi. Saraylar, merdivenler, kapılar, sütunlu salonlar ve kabartmalı bezemeler, antikçağın en büyük imparatorluklarından birinin düzenini, zenginliğini ve geniş egemenlik alanını gözler önüne serecek biçimde düzenlenmişti. Kabartmalarda haraç ve armağan getiren farklı ülkelerden heyetlerin tasvir edilmesi, mekânı adeta Ahameniş dünyasının görsel bir haritasına dönüştürmektedir.

Persepolis, İran’ın küresel imgesinde vazgeçilmez bir yere sahiptir; zira kadim Persia’ya anıtsal bir yüz kazandırmaktadır. Milletler Kapısı, Apadana merdivenleri, yakınındaki kraliyet mezarları ve büyük saray salonlarının kalıntıları, yıkık hâlleriyle bile ihtişamı hissettirmeye devam etmektedir. MÖ 330’da Büyük İskender’in yaktığı Persepolis, tarihsel bellekte bir kat daha anlam kazanmış; imparatorluk görkeminin hem simgesi hem de bir imparatorluğun çöküşünün anısına dönüşmüştür.

4. İsfahan

İsfahan, Persepolis’ten farklı bir İran’ı temsil etmektedir. Ahameniş kalıntıları ülkenin kadim imparatorluk gücünü yansıtırken, İsfahan İslamî Pers şehrinin zarafetini gözler önüne serer. Altın çağı 1598’de başlar: Şah Abbas I, kenti Safevi İmparatorluğu’nun başkenti yaparak 17. yüzyılın büyük kentsel merkezlerinden birine dönüştürdü. Kentin en ünlü mekânı İmam Meydanı’dır (Meydân-ı İmâm); kemerli revaklarla ve anıtsal yapılarla çevrili bu geniş meydan, kraliyet otoritesini, dini hayatı, ticareti ve kamusal yaşamı özenle tasarlanmış tek bir kentsel sahnede bir araya getirmektedir. Yaklaşık 560 x 160 metre boyutlarıyla dünyanın en büyük tarihi meydanlarından biri olmayı sürdürmektedir.

İsfahan’ın güzelliği, tek bir ezici anıttan değil; uyum ve bütünlükten doğmaktadır. İmam Meydanı çevresinde Şah Camii, Şeyh Lütfullah Camii, Ali Kapı Sarayı ve çarşıya açılan giriş kapısı sıralanmaktadır; her biri Safevi yaşamının farklı bir boyutuna hizmet etmekteydi: ibadet, saray törenleri, ticaret ve şehir yönetimi. Meydanın ötesinde Zayende Nehri üzerindeki köprüler, bahçe köşkleri, çinili kubbeler, kervansaraylar ve eski mahalleler, hareket, oran ve gösteriş için tasarlanmış bir kentin izlenimini daha da derinleştirmektedir.

5. Şiraz, Hafız ve Fars Şiiri

İran’da şiir, uzak bir müze sanatı olarak değil; gündelik kültürel belleğin yaşayan bir parçası olarak yaşatılmaktadır. Şiraz, bu gerçeğin en görünür hâle geldiği şehirlerden biridir. Kent; Fars edebiyatının en büyük isimleri arasında yer alan Hafız ve Sadi’yle özdeşleşmiştir. Bu iki şairin türbeleri, yalnızca birer anıt olarak değil, neredeyse canlı kültürel mekânlar gibi ziyaret edilmektedir. 14. yüzyılın gazel ustası Hafız; aşkı, özlemi, ruhani belirsizliği ve keskin duygusal zekâyı harmanlayan şiirleriyle ün kazanmıştır. Bir yüzyıl önce yazan Sadi ise etik, insan davranışı ve dünyevi deneyim üzerine Fars edebiyatının en kalıcı nesir ve şiir eserlerini bırakmıştır.

Fars şiiri, İran’a mimari ve siyasetin çok ötesine uzanan bir kültürel erişim kazandırmaktadır. 11. yüzyılın başlarında tamamlanan Firdevsi’nin Şehnamesi; kral ve kahraman destanlarını, kadim İran’ın hikâyelerini barındıran ve çoğunlukla Fars ulusal destanı olarak nitelendirilen bir yapıt olarak öne çıkmaktadır.

6. Tahran ve Gülistan Sarayı

Tahran, İran’ın modern siyasi nabzını tutmaktadır. İsfahan’ın sakin mimari uyumuna ya da Şiraz’ın şiirsel şöhretine sahip olmasa da çağdaş İran’ın en belirgin biçimde gözlemlendiği yerdir: bakanlıklar, üniversiteler, müzeler, medya kuruluşları, iş merkezleri, trafik, apartman blokları, kültür mekânları ve siyasi gösteriler tek bir devasa başkentte yoğunlaşmaktadır. Kaçar hanedanının 18. yüzyılın sonlarında burayı başkent seçmesiyle İran’ın güç merkezi kuzeye, Elburz Dağları’na ve Hazar bölgesinin yollarına yakın bir konuma taşındı. Günümüzde Tahran’ın kimliği baskı ve karşıtlık üzerine kuruludur: eski çarşılar ve yeni otoyollar, dağ manzaraları ve hava kirliliği, resmi devlet iktidarı ve huzursuz kentsel yaşam yan yana varolmaktadır.

Gülistan Sarayı, bu modern başkentin arkasındaki tarihsel katmanı gözler önüne sermektedir. Kaçar hanedanının taht merkezi olan saray kompleksi, eski Pers zanaatkârlığının Avrupa etkisiyle buluştuğu bir mekâna dönüştü; çini işçiliği, ayna salonları, boyalı bezemeler, kraliyet kabul odaları ve bahçe mimarisi bu sentezi yansıtmaktadır. UNESCO statüsü, antik imparatorluk ihtişamından çok bu Kaçar dönemi bileşimine işaret etmektedir: Gülistan, modernliği, diplomasiyi, fotoğrafçılığı, saray törenlerini ve Batı sanat zevkini çoktan müzakere etmeye başlamış daha geç dönem bir İran’a aittir.

7. Şii İslam ve Dinî Kimlik

İran, dünyanın en önemli Şii Müslüman ülkesi olarak tanınmaktadır. Britannica’nın belirttiğine göre İranlıların büyük çoğunluğu On İki İmam Şiisi olup On İki İmam Şiası devletin resmî dinidir. Bu dinî kimlik; İran’ın siyasetini, ritüellerini, mimarisini, hukukunu, kamusal kültürünü ve bölgesel etkisini derinden şekillendirmektedir. Kum ve Meşhed gibi şehirler, İran dinî yaşamında özellikle kritik bir yere sahiptir. Modern jeopolitik açısından ise İran’ın Şii kimliği, ülkenin bölgesel ilişkilerini ve rekabetlerini anlamlandırmaya önemli ölçüde katkı sağlamaktadır.

8. 1979 İslam Devrimi ve Ayetullah Humeyni

1979 İslam Devrimi, modern İran’ın dünya siyasetinde bu denli güçlü bir yer edinmesinin başlıca nedenlerinden biridir. Devrim; Muhammed Rıza Şah Pehlevî’yi iktidardan devirdi, monarşiye son verdi ve üst düzey dinî otoritenin olağan devlet kurumlarının üzerinde konumlanması ilkesine dayanan İslam Cumhuriyeti’ni kurdu. Devrim, pek çok baskının aynı anda birikiminden doğdu: otoriter yönetime karşı muhalefet, siyasi baskı, hızlı Batılılaşma reformları, ekonomik hayal kırıklığı, dinî direniş ve yabancı müdahaleye duyulan öfke. Sonuç yalnızca bir hükümet değişikliği olmadı; İran’ın hukuki düzeninin, kamusal kültürünün, dış politikasının ve Batı’yla ilişkisinin tümüyle dönüşümü gerçekleşti.

Ayetullah Ruhullah Humeyni bu dönüşümün merkezi figürüydü. Devrimci hareketi sürgünden yönetti, 1979’da İran’a döndü ve İslam Cumhuriyeti’nin ilk yüce lideri oldu; 1989’daki ölümüne dek ülkenin en yüksek siyasi ve dinî otoritesi olarak kaldı. Ondan sonra Ali Hamaney, on yıllarca İran’ı yönetip devrim sonrası devletin belirleyici figürlerinden biri oldu. 2026 itibarıyla İran yeni ve belirsiz bir evreye girdi: Ali Hamaney, 2026 çatışması sırasında hayatını kaybetti; artan Devrim Muhafızları etkisine ilişkin haberler arasında Mücteba Hamaney yeni yüce lider olarak yükseltildi.

9. Fars Halıları

Fars halısı, adıyla hemen her yerde tanınan ender İran kültürel nesnelerinden biridir. Değeri yalnızca güzellik ya da lükste değil; desen, renk ve teknik aracılığıyla taşınan bellek miktarında da yatmaktadır. Farklı bölgeler kendine özgü halı kimlikleri geliştirdi: Fars aşiret ve göçer dokumacılığıyla, Kaşan ince atölye geleneğiyle, Tebriz kentsel inceliğiyle, Kirman ayrıntılı çiçek desenleriyle, Kum ise narin ipek halılarıyla öne çıkmaktadır. Yün, ipek, doğal boyalar, sembolik motifler ve el düğümü; her halıyı tasarım, sabır ve kuşaktan kuşağa aktarılan ustalığın yavaş bir eseri hâline getirmektedir.

Bu gelenek önem taşımaktadır; çünkü Fars halıları İran’ın ev kültürünü küresel ticaret ve beğeniyle buluşturmaktadır. Evlerde, camilerde, saraylarda, çarşılarda ve diplomatik mekânlarda kullanılan halılar, aynı zamanda ülkenin en tanınmış ihracat ürünlerinden biri olmuştur. UNESCO, Fars ve Kaşan’daki geleneksel halı dokuma becerilerini ayrı ayrı tanıyarak bu sanatın tek tip bir zanaat değil, bölgesel pratiklerin bir ailesi olduğunu teyit etmiştir. Yaptırımlar ve piyasa değişimleri ihracatı ve atölyeleri olumsuz etkilediğinde bile “Fars halısı” ifadesi uluslararası arenada ağırlığını korumaya devam etmektedir.

10. Fars Bahçeleri

Klasik Fars bahçesi; su kanalları, gölge veren ağaçlar, köşkler, duvarlar, simetri ve özenle çerçevelenmiş görünümlerden oluşan düzenli bir dünyadır. Isı ve kuraklığın suyu son derece değerli kıldığı bir coğrafyada huzur yaratmak amacıyla tasarlanmıştır. UNESCO’nun dünya mirası listesindeki Fars Bahçeleri mülkü, İran’ın farklı bölgelerinde yer alan dokuz bahçeyi kapsamakta; çöl kıyısı şehirlerinden dağ eteklerine kadar değişen iklimlere bu anlayışın nasıl uyum sağladığını göstermektedir. Gelenek, bir bahçenin su yolları ya da patikalarla dört bölüme ayrıldığı çeharbağ düzeniyle yakından bağlantılıdır.

11. Nevruz

Nevruz, İran’a en kalıcı kültürel simgelerinden birini kazandırmaktadır; çünkü bu bayram, modern siyasetin çok ötesinde, çok daha eski bir ritme aittir. İlkbahar ekinoksunda kutlanan Fars Yeni Yılı; yenilenmeyi, ışığı, aileyi ve kışın ardından yaşamın yeniden dirilişini simgelemektedir. Kökleri kadim İran geleneklerine uzanan Nevruz, günümüzde yalnızca İran’da değil; Orta Asya, Kafkasya ve Orta Doğu’nun pek çok bölgesinde ve dünyanın dört bir yanındaki diaspora topluluklarında da kutlanmaktadır. UNESCO, Nevruz’u ortak somut olmayan kültürel miras olarak tanımakta; bu tanıma, bayramın geniş bölgesel önemini ve aileleri ile toplulukları bir araya getirmedeki rolünü yansıtmaktadır.

12. Fars Mutfağı, Safran ve Antep Fıstığı

Fars mutfağı, İran’ı anıtların ve siyasetin ötesinde anlamanın en incelikli yollarından biridir. Tipik bir İran sofrası; pirinç, taze otlar, yavaş pişirilmiş güveçler, ızgara etler, lavaş ekmeği, yoğurt, turşular, çay ve mevsim meyveleri üzerine kuruludur; lezzet ağır baharatlılıktan değil, dengeden beslenir. Çelov kebabı, kormesabzi, fesencân, aş reşteh ve tahdig gibi yemekler mutfağın doku, aroma ve zıtlık dengesiyle nasıl çalıştığını gözler önüne serer: yumuşak güveçlerin yanında çıtır pirinç, cevizle ekşi nar, ızgara etin yanında taze otlar ve pirinci törensel bir tat boyutuna taşıyan safran. İran’da yemek güçlü bir toplumsal pratiktir; aile toplantılarına, misafirperverliğe, piknik kültürüne, dinî vesilelerine ve çay ile tatlıların sohbeti uzattığı uzun sofralara eşlik eder.

İki temel ürün İran mutfağına özellikle güçlü bir küresel kimlik kazandırmaktadır. İran, dünya safran üretiminde liderliğini korumakta; çiğdem çiçeklerinden elle toplanan bu baharatın ekimi özellikle kurak doğu bölgeleriyle özdeşleşerek küresel arzın yaklaşık yüzde seksen beş ile doksanını karşılamaktadır. Antep fıstığı ise bir diğer önemli İran ürünüdür; başta Kirman ve Refsencan ile ilişkilendirilen bu ürün; tatlılar, atıştırmalıklar, pilav tarifleri ve ihracat piyasaları açısından uzun süredir değerini korumaktadır.

13. İran Klasik Müziği ve Radif

İran klasik müziği; gösteriş yerine bellek, disiplin ve duygusal incelik üzerine kuruludur. Merkezinde radif yer almaktadır: müzisyenlerin yıllarca süren çalışmalarla öğrendiği, özümsediği ve yeniden yorumladığı geleneksel melodik kalıpların oluşturduğu bir repertuardır. Radif, Batı anlamında sabit bir nota yazısı değil; icrayı, doğaçlamayı ve ifadeyi yönlendiren yaşayan bir müzikal çerçevedir. Ses, şiir ve tar, setar, kemançe, santur, ney gibi çalgılar bu geleneği taşıyarak Fars müziğine samimi, içe dönük ve yüksek oranda kontrollü karakterini kazandırmaktadır.

Radif önem taşımaktadır; çünkü mimari, yemek ya da siyasete indirgenemeyen İran kültürünün rafine bir boyutunu korumaktadır. Usta-öğrenci eğitim geleneğiyle kuşaktan kuşağa aktarılan radif, müzisyen nesilleri Fars şiiriyle, makam anlayışıyla, ruhani duyguyla ve kademeli duygusal gelişim sanatıyla ilişkilendirmektedir. UNESCO, İran müziğinin radifini 2009 yılında somut olmayan kültürel miras olarak tanıyarak onun Fars müzik kültürünün temel ifadelerinden biri olduğunu tescilledi.

14. İran Sineması

İran sineması, ülkeye en saygın modern kültürel imgelerinden birini kazandırmıştır. Gösterişe yaslanmak yerine en tanınan filmlerinin büyük bölümü; sadelik, ahlaki gerilim, sessiz gözlem ve derinden insani öykülerle dünya çapında ün kazandı. Abbas Kiyarüstemi bu itibarın merkezindedir: filmleri İran sanat sinemasını küresel kamuoyuna taşımaya yardımcı oldu ve Kiraz Mevsimi, 1997’de Cannes’da Altın Palmiye’yi paylaştı. Eserleri uluslararası izleyicilere şiirsel, kırsal, felsefi ve samimi bir İran sundu; haber bültenlerinde sıklıkla öne çıkan siyasi imajdan çok farklı bir tablo ortaya koydu.

15. Dağlar, Çöller ve Lut Çölü

İran’ın coğrafyası, çöl imgesinin çok ötesinde bir çeşitlilik barındırmaktadır. Ülke, kuzeyde Elburz ve batı ile güneybatıda Zagros olmak üzere büyük dağ sistemlerince çapraz biçimde geçilmekte; iç kesimlerin büyük bölümünü ise geniş platolar, tuz düzlükleri, kurak havzalar ve step alanları doldurmaktadır. Yaklaşık 5.610 metreye yükselen Demavend Dağı, İran’a Asya’nın en yüksek volkanik zirvelerinden birini kazandırırken, kuzeydeki Hazar kıyısı kurak iç kesimlerde hayal bile edilemeyecek nemli ormanlara ev sahipliği yapmaktadır. Bu coğrafi zıtlık, İran’ın neden tarih boyunca uzun güzergahların, geçilmesi güç dağ geçitlerinin, tecrit edilmiş vadilerin ve su yönetimiyle biçimlenen şehirlerin ülkesi olduğunu açıklamaktadır. Dasht-e Lut olarak da bilinen Lut Çölü ise bu doğal imgenin en uç biçimini sunmaktadır. Güneydoğu İran’da yer alan çöl, 2016’da UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı ve yeryüzündeki en çarpıcı çöl oluşumlarından bazılarına ev sahipliği yapmasıyla tanınmaktadır.

16. Petrol, Doğalgaz, Yaptırımlar ve Nükleer Mesele

İran’ın modern küresel imgesi petrol ve doğalgazdan ayrı düşünülemez. Ülke, dünyanın en büyük kanıtlanmış enerji rezervlerinden bir bölümüne sahiptir: 2023 sonu itibarıyla ABD Enerji Bilgi İdaresi, İran’ı hem petrol hem de doğalgaz açısından küresel rezervlerde en üst sıralar arasında konumlandırmakta; bu oran yaklaşık yüzde on iki düzeyinde küresel petrol rezervini ve Orta Doğu rezervlerinin önemli bir payını kapsamaktadır. Bu kaynaklar, bir yüzyılı aşkın süredir İran’ın devlet finansmanını, sanayileşmesini, dış politikasını ve stratejik önemini derinden şekillendirmiştir.

Nükleer mesele ise İran’ı küresel jeopolitiğin merkezinde tutan bir diğer önemli nedendir. ABD’nin 2018’de 2015 nükleer anlaşmasından çekilmesinin ardından uranyum zenginleştirme, denetimler ve yaptırımların kaldırılması konusundaki anlaşmazlıklar, İran ile Washington ve Avrupalı hükümetler arasındaki ilişkilerin gündemini belirlemeye devam etmektedir. 2026 itibarıyla müzakereler hâlâ aynı zorlu denge üzerinde sürmektedir: İran yaptırımların kaldırılmasını ve nükleer haklarının tanınmasını isterken, ABD ve Avrupalı güçler zenginleştirme faaliyetlerine daha güçlü sınırlar getirilmesini ve programın silah amacıyla kullanılamayacağına dair daha güvenilir güvenceler elde etmeyi talep etmektedir.

17. Kadın, Yaşam, Özgürlük Protestoları

Yakın tarihte İran, Eylül 2022’de Jina Mahsa Amini’nin ölümünün ardından “Kadın, Yaşam, Özgürlük” hareketiyle dünya gündemine oturdu. Kürt asıllı İranlı 22 yaşındaki Amini, ülkenin zorunlu giyim kuralları gerekçesiyle İrşad Devriyesi tarafından gözaltına alındıktan sonra hayatını kaybetti. Ölümü, İslam Cumhuriyeti tarihinin en yaygın protesto hareketlerinden birini ateşledi; gösteriler kadın hakları taleplerinden sivil özgürlükler, devlet iktidarı, gençliğin hayal kırıklığı ve bireysel özgürlük gibi daha kapsamlı taleplere doğru genişledi.

18. Fars Dili ve Kültürel Kimlik

Farsça ya da diğer adıyla Fârisi, İran’ın en güçlü kültürel temellerinden birini oluşturmaktadır. Hint-Avrupa dil ailesinin Hint-İran koluna ait olan Farsça, yüzyıllık İslam tarihi boyunca pek çok Arapça sözcüğü bünyesine katmış olsa da dilbilimsel açıdan Arapçadan farklıdır. İranlılar için dil, yalnızca bir iletişim aracı değildir: şiiri, günlük konuşmayı, eğitimi, mizahı, saray geleneğini, dinî yazını, felsefeyi ve ulusal belleği taşımaktadır. İran’ın fetihler, hanedan değişimleri ve modern siyasi altüst oluşlar karşısında bu denli belirgin bir kültürel kimliği korumasının başlıca nedenlerinden biri de Farsçadır.

Farsçanın etkisi uzun süredir İran’ın bugünkü sınırlarının çok ötesine uzanmıştır. Yüzyıllar boyunca Orta Asya, Afganistan, Kafkasya ve Hint alt kıtasının pek çok bölgesinde edebiyat, yönetim ve yüksek kültürün dili olarak işlev görmüştür. Hafız, Sadi, Firdevsi, Rumi ve Ömer Hayyam gibi şairler Farsçaya, İran’ın yurt dışında nasıl algılandığını hâlâ biçimlendiren bir prestij kazandırmıştır.

Bizim gibi İran’a hayran kaldıysanız ve bir İran seyahati planlamaya hazırsanız, İran hakkında ilginç gerçekler adlı makalemize göz atmayı unutmayın. Yola çıkmadan önce İran’da Uluslararası Sürücü Belgesi gerekip gerekmediğini de kontrol edin.