Ehtiras, dözümlülük və Fransanın ən zərif avtomobillərindən birinin hekayəsi
Bir zamanlar 1920-ci illərin Parisində bir zərgər yaşayırdı… Amma zərgərə sonra qayıdacağıq. Bu, bir sevgi hekayəsidir. Gəlin əvvəlcə bir gün ümidsiz şəkildə aşiq olan gənc uçuş məktəbi kursantı Jan Şarpantyedən başlayaq. Bir avtomobilə aşiq olan.
Paris Avtomobil Salonunda Taleyi Dəyişən Görüş
Jan Şarpantye ruhu oxuyan və ürəyi uçmaq arzusu ilə döyünən gənclərdən biri idi. O, fransız aviasiyasının əfsanəvi pioneri Lui Blerionun uçuş məktəbində qırıcı pilot olmaq üçün təlim keçirdi və böyük istedadlar nümayiş etdirirdi. Dərslərdən azad olan bir payız günü o, Paris Avtomobil Sərgisini gəzməyə getdi.
Qırx xarici model və səksən bir yerli fransız avtomobilinin nümayiş olunduğu stendlərin arasında gəzərkən o, birdən yerində donub qaldı. Qarşısında Pourtout kuzadüzəltmə firmasının stendi dayanırdı — və onun mərkəzində möhtəşəm bir Georges Irat dururdu.
Georges Irat: Elitanın Avtomobili
Georges Irat şirkəti 1921-ci ildən yuxarı-orta qiymət seqmentində fəaliyyət göstərərək, açıq-aşkar sportiv xarakterlı nüfuzlu avtomobillər istehsal edirdi. “Kükreyən iyirmilər”in sonlarında onların istehsal xəttinə həm dörd-, həm də altısilindirli modellər daxil idi — şirkət mühərrikləri tamamilə öz daxilində istehsal edir, belə mühüm bir işi heç kimə etibar etmirdi.
1920-ci illərdə Georges Irat haqqında əsas faktlar:
- 1921-ci ildə təsis edilib, performans və nüfuz axtaran varlı alıcıları hədəfləyirdi
- Həm dörd-, həm də altısilindirli konfiqurasiyalarda öz mühərriklərini istehsal edirdi
- Böyük avtomobil yarışlarında uğurla iştirak edirdi
- 1923-cü ildə ilk Le Man 24 Saat yarışında iştirak etdi
- Şirkətin şüarı: “Le Voiture de l’Elite” (Elitanın Avtomobili)
Sonralar, 1930-cu illərin ortalarında marka satın alınmış Ruby mühərrikləri ilə sadə kompakt avtomobillər istehsalına düşəcəkdi. Lakin ilk illərində Georges Irat Avropanın yarış meydançalarında əla reputasiya qazanmış möhkəm, sürətli maşınlar istehsal edirdi.
Pourtout Toxunuşu: Sifarişlə Fransız Kuzadüzəltməsi
Georges Irat avtomobilləri yalnız şassi şəklində satılırdı — alıcılardan gözlənilirdi ki, öz zövqlərinə uyğun ixtisaslaşmış kuzadüzəltmə ustalarına fərdi kuza sifariş etsinlər. Gənc Şarpantyenin diqqətini çəkən bu xüsusi avtomobil, xeyli varlı bir insan olan Vej adlı tanınmış Paris zərgəri tərəfindən sifariş edilmişdi. Avtomobil ona 135 000 franka başa gəlmişdi — on səkkiz Citroën almağa kifayət edəcək məbləğ. Amma ucuz avtomobillər zərgərin marağını çəkmirdi.
Açıq kuza 1925-ci ildə Marsel Purtu tərəfindən əsası qoyulmuş Pourtout kuzadüzəltmə firması tərəfindən hazırlanmışdı.
Pourtout emalatxanası haqqında:
- Ailə biznesin idi, burada Madam Anriett Purtu bütün mühasibat işlərini aparırdı
- Cəmi on iki sənətkar işləyirdi — hamısı ən yüksək səviyyəli usta sənətkarlar
- Parisin yaxınlığında, Bujivaldakı kiçik emalatxanada yerləşirdi
- Kiçik Fiatlardan tutmuş sportiv Bugattilərə, mütərəqqi Voisinlərə, utilitar Uniclərə, yerli Panhardlara və idxal Buicklərə qədər hər şey üçün kuzalar düzəldirdi
- Müştəriləri arasında Fransanın keçmiş Baş naziri Jorj Klemanso da var idi
- Hələ beş yaşı olmasa da, keyfiyyət və üslub baxımından möhkəm reputasiya qazanmışdı
“Jorjett”in Doğuluşu
Gələcəyin qırıcı pilotu ürəyini oğurlayan avtomobilə heyran olmaq üçün sərgiyə dəfələrlə qayıtdı. O, avtomobilə gizlicə “Jorjett” ləqəbi qoydu. Sərgi bağlanandan və xoşbəxt sahibi öz alışını götürəndən çox sonra da Jan avtomobilin Paris küçələrində sürətlə keçdiyini görürdü.
Nəhayət uçuş məktəbini əla qiymətlərlə bitirdi, lakin o vaxta qədər 1929-cu ilin Böyük Böhranı baş vermişdi, həyat kökündən dəyişmişdi və o gözəl avtomobilin xatirələri yavaş-yavaş arxa plana keçmişdi. Nə də olsa, uçmaq sürmək deyildi.
Onilliklər Sonra Gözlənilməz Yenidən Görüş
Uzun illər sonra taleyin pilotumuz üçün başqa bir görüşü nəzərdə tutulmuşdu. Bir gün tanış yolla Paris ətrafında sürərkən, açıq kuzalı bir avtomobil birdən onu yerində dayanmış kimi ötüb keçdi və ən yaxın döngəcin arxasında yoxa çıxdı.
Əgər Şarpantye hansısa ucuz Citroən sürürdüsə, bu qeyri-adi olmazdı. Amma o, ikilintrlik Ballot-un sükanı arxasında idi — tərifən yarış-sport avtomobili, ikinci əl amma öz əlləri ilə diqqətlə baxılmış. Jan dərhal qazı yerə basdı ki, onu belə asanlıqla geridə qoyanın kim olduğunu görsün, lakin sirli avtomobil izsiz yoxa çıxmışdı.
Təqib bir neçə görüş boyunca davam etdi:
- Sirli avtomobil Şarpantyenin qarşısına dəfələrlə çıxdı
- Hər dəfə təqibdən yayındı
- Hətta öndən görüb istehsalçının emblemini müəyyən edə bilmirdi
- Avtomobil inanılmaz dərəcədə sürətli görünürdü
Sonra bir gözəl gün nəhayət şans onun tərəfində oldu. Sirli avtomobili bir qarajın elə qapısında gördü, sahibi onu içəri çəkmək üzrə idi. Jan dərhal Ballot-unu kənarə çəkdi, düşdü, uzun müddət təqib etdiyi avtomobilin ön tərəfinə keçdi… və şoka düşdü.
Qarşısında sevimli Jorjetti dayanırdı.
Xəyalı Geri Almaq
Avtomobil köhnəlmişdi, Paris nəqliyyatından bir qədər əzilmişdi və olduqca ehtiyatsız rənglənmişdi. Amma şübhəsiz o idi.
Sahibi ilə söhbət az şey aşkar etdi. Onu təsadüfən almışdı, əla işləyirdi, amma dam mexanizmi tamamilə ilişmişdi və qatlana bilmirdi. Pis havada sadəcə sürmək mümkün deyildi. Döşəmə ayaqların altında çürüyürdü, astanalar təmirə ehtiyac duyurdu… Qısası, avtomobil ciddi diqqətə ehtiyac duyurdu, amma heç vaxt buna vaxt tapmamışdı və daha yeni bir şeyə satmağı düşünürdü.
Xoşbəxtlikdən, pilot Şarpantyenin həmin gün yanında pulu var idi. Sahibini sözündən tutaraq, dərhal əvvəlcədən ödəniş verdi və tezliklə sevimli Jorjettini nəhayət evinə gətirdi — təmir və bərpa etmək üçün.
Sevgi Əməyi
Avtomobil çox böyük həcmdə iş tələb edirdi. Mexaniki hissələr də təcili diqqətə ehtiyac duyurdu. Görünür, əvvəlki sahibi mexanikadan xəbərsiz idi və nadir hallarda maşınının altına baxırdı.
Bərpa yolculuğu:
- Şarpantye tələsmədən, hərtərəfli, diqqət və dəqiqliklə işləyirdi
- Avtomobilin yarandığı hər problemi diqqətlə aradan qaldırırdı
- Bəzi mexaniki hissələri mütəxəssislərdən sifariş etmək lazım gəldi
- Bu proses ona həqiqi sevinc və məmnunluq gətirirdi
Təxminən bu vaxt tale Jana başqa bir şəkildə gülümsədi — o, yaxşı evləndi. Həyat yoldaşı təkcə gözəl deyil, həm də ağıllı idi, ərinin köhnə avtomobillərə olan ehtrasını heç vaxt ələ salmayacaq qədər incə idi. Beləliklə, pilot Şarpantye həyatdan həqiqətən razı idi. Xoşbəxtlik o dövrün yazışmalarından süzülür, onların bir hissəsi bərpa zamanı tərtib etdiyi tarixi sənədlər arasında qorunub saxlanılıb.
Bərpanı tamamladıqdan sonra Jorjetti sürməyə belə müvəffəq oldu — hərçənd çox deyil. 1950-ci illərin əvvəllərində Amerikan Goodyear şirkəti ilə, xüsusilə dirijablların layihələndirilməsi və inşası ilə məşğul olan Akron, Ohayo bölməsi ilə müqavilə imkanı yarandı. Şarpantye ailəsi ABŞ-a köçməli oldu, avtomobili Parisin bir qarajında müvəqqəti saxlamağa qoydu.
Acı-Şirin Vidalaşma
Görünür, pilot müqavilə bitdikdən sonra Parisə qayıtmaq niyyətində idi, lakin Amerikadakı karyerası möhtəşəm şəkildə inkişaf etdi. ABŞ-da daimi qalacağını başa düşərək, 1960-cı ildə əziz Jorjettini könülsüz olaraq köhnə bir Paris tanışına satdı.
Nadir avtomobil nəhayət onun ardınca Amerikaya getdi, lakin bir daha heç vaxt görüşmədilər.
Yeni Fəsil: Peşəkar Bərpa
Sifarişlə kuzası olan fransız avtomobili 1990-cı illərin əvvəllərində bir auksionda gözlənilmədən üzə çıxdı. Orada tanınmış kolleksiyaçı Noel Tompson onu gördü, dərhal aldı və Nyu-Cersidəki Automobile Restorations şirkətinə tam peşəkar bərpa üçün göndərdi.
Son bərpa:
- Nyu-Cersi mütəxəssisləri avtomobil üzərində beş il işlədilər
- Onu hər detalda orijinal gözəlliyinə qaytardılar
- Keyfiyyət, ehtimal ki, hətta ilk sahibi zərgər Veji də razı salardı
- Avtomobil indi 1920-ci illərin fransız sənətkarlığının və bir pilotun əbədi sevgisinin sübutu kimi dayanır
Bu gün bu möhtəşəm Georges Irat Model A Pourtout təkcə avtomobil tarixinin bir parçasını deyil, həm də onilliklər boyu uzanan bir sevgi hekayəsini təmsil edir — bəzi ehtrasların heç vaxt həqiqətən sönmədiyinin sübutu.
Pourtout kuzası ilə 1927-ci il Georges Irat Model A, kuzadüzəltmənin qızıl dövründən sifarişlə fransız avtomobil sənətkarlığının ən gözəl nümunələrindən biri olaraq qalır.
Foto: Andrey Xrisanfov
Bu tərcümədir. Orijinal məqaləni burada oxuya bilərsiniz: Georges Irat Model A Pourtout 1927 года в рассказе Андрея Хрисанфова
Published December 03, 2025 • 8m to read
